५० डिग्री गर्मीमा पनि UAE मा किन लाइन काटिँदैन? नेपालले सिक्नैपर्ने ३ पाठ

जब संयुक्त अरब इमिरेट्स (UAE) मा गर्मी महिनाको तापक्रम ५० डिग्री सेल्सियस नाघ्छ, त्यहाँको जनजीवन मात्र होइन, विद्युत प्रणालीमा पनि ठूलो चुनौती खडा हुन्छ। भवनहरूलाई चिसो राख्न प्रयोग गरिने एयर कन्डिसनर (AC) ले मात्रै त्यहाँको कुल बिजुलीको ७० प्रतिशत हिस्सा खपत गर्छ।



विश्वका धेरै विकसित देशहरूमा यस्तो अत्यधिक लोड हुँदा 'ब्ल्याकआउट' (लामो समय लाइन काटिने) समस्या देखिन्छ। तर, UAE मा भने आधुनिक प्रविधिको जादुले गर्दा बिजुली आपूर्ति विना कुनै अवरोध निरन्तर भइरहन्छ।

UAE को राष्ट्रिय ग्रिडले वार्षिक रूपमा लगभग १७३ टेरावट्ट-आवर (TWh) बिजुली प्रवाह गर्छ र गर्मीमा यसको उच्चतम माग ३५ गिगावाट (GW) भन्दा माथि पुग्छ। अचम्मको कुरा त के छ भने, त्यहाँ वर्षभरीमा एक जना ग्राहककोमा औसतमा १ मिनेट (मात्र ०.८२ मिनेट) पनि लाइन काटिँदैन, जुन विश्वकै उत्कृष्ट रेकर्ड हो।

चरम गर्मीमा UAE ले कसरी गर्छ बिजुली व्यवस्थापन?

मरुभूमिको देशले आफ्नो ऊर्जा संकट टार्न अपनाएका मुख्य ४ आधुनिक प्रविधिहरू यस प्रकार छन्:

  • १. गर्मीलाई नै शक्तिमा बदल्ने प्रविधि (Bifacial Panels):
    सामान्यतया धेरै तातो हुँदा सौर्य प्यानलको कार्यक्षमता घट्छ। यसको समाधानका लागि आबुधाबी र दुबईका ठूला सोलर पार्कहरूमा दुवै तर्फबाट प्रकाश सोस्ने 'बाइफेसियल प्यानल' र धुलो सफा गर्ने स्वचालित रोबोटिक ब्रस प्रयोग गरिएको छ।
  • २. रातको लागि आणविक र नुन ब्याट्री (Nuclear & Molten Salt):
    घाम नभएको रातको समयमा AC चलाउन 'बराहकाह आणविक प्लान्ट' ले २४सै घण्टा कुल मागको २०% बिजुली आपूर्ति गर्छ। साथै, सौर्य तापलाई पग्लिएको नुन (Molten Salt) मा जम्मा गरेर घाम अस्ताएको १५ घण्टा पछिसम्म पनि सौर्य बिजुली निकालिन्छ।
  • ३. पानीबाट बिजुली र मेकानिकल ब्याट्री (Pumped-Storage):
    ग्यासबाट बिजुली निकाल्दा निस्कने तातो हावालाई खेर जान नदिई समुद्रको पानी उमालेर पिउने पानी बनाइन्छ। त्यस्तै, 'हट्टा' मा बनाइएको पम्प-स्टोरेज हाइड्रो प्लान्टले वाटर ब्याट्रीको काम गर्छ— दिउँसोको बढी भएको सौर्य ऊर्जाले पानीलाई पहाडको बाँधमा पम्प गरिन्छ र राति त्यही पानी खसालेर बिजुली निकालिन्छ।
  • ४. एआई (AI) र स्मार्ट ग्रिडको कमाल:
    आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सको प्रयोग गरेर केन्द्रीय ग्रिडले कुन मिनेटमा कहाँ कति बिजुली चाहिन्छ भन्ने पहिल्यै अनुमान गर्छ। एआईले स्वचालित रूपमा उद्योगहरूको लोड व्यवस्थापन गर्ने भएकाले सर्वसाधारणले लाइन काटिएको अनुभव नै गर्न पाउँदैनन्।

नेपालले UAE बाट के सिक्ने र कस्तो कदम चाल्ने?

नेपाल जलविद्युतमा धनी भए तापनि हिउँदमा नदीमा पानी घट्दा बिजुली संकट ब्यहोर्नु परिरहेको छ। सामान्य हावाहुरी आउँदा वा पानी पर्दा पनि घण्टौँ लाइन काटिने समस्या हाम्रोमा आम कुरा हो। नेपालको उर्जा क्षेत्रलाई बलियो बनाउन अब निम्न ३ वटा कदमहरू चाल्नु आवश्यक छ:

क्र.सं. मुख्य क्षेत्र नेपालको अहिलेको अवस्था चाल्नुपर्ने ठोस कदम
१ ऊर्जा विविधीकरण ९०% भन्दा बढी जलविद्युतमा मात्र निर्भर। हिउँदमा नदी सुक्दा भारतको भर पर्नुपर्ने। राष्ट्रिय ग्रिडमा ठूला सौर्य (Solar) र वायु ऊर्जा आयोजनाहरू थप्ने।
२ पम्प-स्टोरेज निर्माण नदीमा आधारित (Run-of-River) आयोजना धेरै, जसले बिजुली जम्मा गर्न सक्दैनन्। कुलेखानी जस्ता जलाशययुक्त र नयाँ "वाटर ब्याट्री" (पम्प-स्टोरेज) आयोजना द्रुत गतिमा बनाउने।
३ स्मार्ट ग्रिड र एआई NEA को वितरण प्रणाली पुरानो छ। फल्ट वा लोड बढी हुँदा पत्ता लगाउन गाह्रो हुन्छ। वितरण प्रणालीलाई डिजिटल बनाउने र एआई मार्फत स्वचालित लोड व्यवस्थापन गर्ने।

निष्कर्ष

UAE ले प्रविधिको सही प्रयोग गरेर मरुभूमि र चरम गर्मीलाई पनि आफ्नो उर्जा शक्तिको स्रोत बनाएको छ। नेपालसँग पानी र घाम दुवैको प्रचुर सम्भावना छ। मात्र आवश्यकता छ त, परम्परागत सोचबाट माथि उठेर UAE ले जस्तै आधुनिक प्रविधि, स्मार्ट ग्रिड र ऊर्जा विविधीकरणको बाटोमा ठोस कदम चाल्ने। यसो गर्न सके नेपाल उर्जामा आत्मनिर्भर मात्र होइन, उर्जा निर्यातको वास्तविक केन्द्र बन्नेछ।