काठमाडौँ उपत्यका र प्रमुख सहरहरूमा बढ्दो वायु प्रदूषण: कारण र नियन्त्रणका उपायहरू

नेपालका प्रमुख सहरहरूमा वायु प्रदूषणको संकट

अहिले काठमाडौँ उपत्यका लगायत नेपालका प्रमुख सहरहरूको वायु गुणस्तर सूचकांक (AQI) अत्यन्तै अस्वस्थकर स्तरमा पुगेको छ। यसले जनस्वास्थ्यमा गम्भीर खतरा निम्त्याइरहेको छ।

वायु प्रदूषण बढ्नुका प्रमुख कारणहरू

१. सवारी साधनको धुवाँ: पुराना र मर्मत नगरिएका सवारी साधनहरूबाट निस्कने अत्यधिक कार्बन उत्सर्जन नै प्रदूषणको मुख्य स्रोत हो।

२. धुलो र निर्माण कार्य: जताततै भइरहेका सडक विस्तार र घर निर्माणका कामहरूले गर्दा उड्ने धुलोले हावालाई प्रदूषित बनाएको छ।

३. डढेलो र कृषि अवशेष: हिउँद र सुक्खा मौसममा वनजङ्गलमा लाग्ने डढेलो र खेतबारीमा पराल जलाउने प्रथाले हावामा हानिकारक कणहरू थप्छ।

४. फोहर जलाउने: प्लास्टिक र घरायसी फोहरलाई खुला ठाउँमा जलाउँदा निस्कने विषालु ग्यासले गर्दा हावा विषाक्त बन्दै गएको छ।

५. भौगोलिक अवस्था: काठमाडौँ उपत्यका कचौरा आकारको भएकाले यहाँको प्रदूषित हावा सजिलै बाहिर जान पाउँदैन।

प्रदूषण नियन्त्रणका उपायहरू

१. विद्युतीय सवारीको प्रवर्द्धन: पेट्रोलियम पदार्थबाट चल्ने सवारीको सट्टा विद्युतीय गाडी, साइकल वा सार्वजनिक यातायातको प्रयोग बढाउनुपर्छ।

२. फोहर व्यवस्थापन: फोहर जलाउने कार्यलाई पूर्णतः प्रतिबन्ध लगाई वैज्ञानिक तरिकाले पुन: प्रयोग (Recycle) गर्नुपर्छ।

३. वृक्षारोपण: सडक किनारा र खाली ठाउँहरूमा रूखहरू रोपेर 'ग्रीन बेल्ट' निर्माण गर्नुपर्छ।

४. निर्माण कार्यमा कडाइ: निर्माण स्थलहरूलाई धुलो नउड्ने गरी छोप्ने र सडकका खाल्डाखुल्डी समयमै पुर्ने गर्नुपर्छ।

५. जनचेतना र सरकारी नीति: कडा कानुनको कार्यान्वयन र सर्वसाधारणमा स्वास्थ्यबारे चेतना जगाउनु आवश्यक छ।

निष्कर्ष

हाम्रो वातावरण सफा राख्नु हामी सबैको जिम्मेवारी हो।

मास्कको प्रयोग गरौँ, अनावश्यक रूपमा बाहिर ननिस्कौँ र वातावरण संरक्षणमा आफ्नो तर्फबाट योगदान पुर्‍याऔँ।