लिपुलेक विवाद: भारत र चीनको कदम र नेपालको अबको बाटो
१ लिपुलेक के हो र ऐतिहासिक तथ्य के भन्छ?
लिपुलेक नेपालको दार्चुला जिल्लामा पर्ने एउटा उच्च पहाडी नाका हो। ऐतिहासिक रूपमा यसका निम्न आधारहरू छन्:
- सुगौली सन्धि (१८१६): यो सन्धि नै नेपालको पश्चिमी सिमाना छुट्याउने मुख्य आधार हो। सन्धिको धारा ५ अनुसार महाकाली नदी पूर्वको सम्पूर्ण भूभाग नेपालको हो।
- नदीको मुहान: लिम्पियाधुराबाट बग्ने कुटीयाङ्दी नदी नै वास्तविक महाकाली नदी हो। त्यसैले लिम्पियाधुरा, कुटी र नाभीसहितको लिपुलेक क्षेत्र स्वतः नेपालको ठहरिन्छ।
२ भारतको सडक निर्माण र प्रतिक्रिया
भारतले नेपाली भूमि लिपुलेक हुँदै तिब्बतको मानसरोवर जाने लिंक रोड निर्माण गरी सञ्चालनमा ल्याएपछि विवाद चर्किएको हो।
३ चीनको भूमिका
४ नेपाल सरकारले चाल्नुपर्ने प्रभावकारी कदमहरू
नेपाल सरकारले अब केवल विरोध पत्र (Diplomatic Note) पठाएर मात्र पुग्दैन, निम्न ठोस कदमहरू चाल्नुपर्छ:
कूटनीतिक वार्ता
ऐतिहासिक नक्सा र प्रमाणहरू सहित भारतसँग उच्चस्तरीय राजनीतिक र प्राविधिक वार्ता सुरु गर्ने।
त्रिदेशीय संवाद
भारत र चीन दुवैसँग एकैसाथ वार्ताको टेबुलमा बस्ने वातावरण मिलाउने।
भौतिक विकास
लिपुलेक र व्यास क्षेत्रमा सडक, सञ्चार, र स्वास्थ्यको पहुँच पुर्याउने।
सुरक्षा सुदृढीकरण
कालापानी क्षेत्रमा सुरक्षा बल (BOP) को संख्या बढाउने र पूर्वाधार तयार गर्ने।
निष्कर्ष
नेपालको भूगोल सानो होला, तर सार्वभौमसत्ता र अखण्डता सबैको बराबर हुन्छ। लिपुलेक हाम्रो अभिन्न अङ्ग हो। यसलाई फिर्ता ल्याउन र रक्षा गर्नका लागि सबै राजनीतिक दल, नागरिक समाज र आम जनताको एकमत र सरकारको दृढ इच्छाशक्ति आवश्यक छ।
0 Comments